Day - 13

IGC Kodunun en güncel versiyonu (2016 Edition) bu geleneksel düzene alternatiflere izin vermektedir.

Artık, sertifikalı güvenli elektrik motorlarının (certified safe electrical motors) kullanılmasıyla, bu motorlar birleşik bir kompresör/motor odasına (combination compressor/motor room) kurulabilmektedir. Bu, tasarım ve yerleşimi önemli ölçüde basitleştiren bir uygulamadır.

Uluslararası Gaz Taşıyıcı Kodu (IGC Code), bu odaların mekanik havalandırma gerekliliklerini detaylandırır. Kod, odalar arasında uygun bir basınç farkı (pressure differential) sağlamak için, elektrik motor odasına pozitif basınçlı havalandırma (positive pressure ventilation) ve kargo kompresör alanına ise negatif basınçlı havalandırma (negative pressure ventilation) sağlanmasını şart koşar.

IGC Kodu, motor odasına güverteden girilen hava kilidinin (airlock) en az 1.5 metre (ancak 2.5 metreden fazla değil) aralıkla yerleştirilmiş iki gaz sızdırmaz kapıdan (two gas-tight doors) oluşmasını zorunlu kılar. Bu hava kilidi, motor odasına girilirken hava basıncı kaybını önlemeyi amaçlar. Kapıların aynı anda açılmamasını sağlamak için, IGC Kodu bu kapıların kendiliğinden kapanır (self-closing) olmasını ve hava kilidinin her iki tarafında sesli ve görsel alarmlarla (audible and visual alarms) donatılmasını gerektirir.

Elektriksel olarak sertifikalı güvenli olmayan ekipman içeren bir motor odasında, havalandırma aşırı basıncının (over-pressure) kaybedilmesi durumunda, genellikle söz konusu ekipmanın otomatik olarak devre dışı bırakılması (trip) gerekir. Bu önlem, tehlikeli alanlara gaz sızıntısı riskine karşı koruma sağlar.

IGC Kodu (IGC Code), kompresör odası alanı ile ilgili ek bir güvenlik özelliği olarak, kompresör ve motor odası arasındaki gaz sızdırmaz bölmeyi delen tahrik şaftlarının sızdırmazlığını (sealing of drive shafts) detaylandırır.

Ayrıca Kod, kargo tankları ve elleçleme sistemlerinin yaşam mahallerinden (accommodation) ve makine dairelerinden (machinery spaces) tamamen ayrı olmasını şart koşar. Bu ayrımı sağlamak için, kargo alanı ile makine dairesi ve yakıt tankları arasında bir koferdam (cofferdam) veya gaz sızdırmaz başka bir ayırma yöntemi (other means of gas-tight segregation) bulunması zorunludur.

IGC Kodu, yaşam mahallerinden kargo alanlarına açılan kapıların konumlandırılmasına dair özel tavsiyeler de vermektedir.

Ayrıca, yaşam mahali ve makine dairesi için hava girişlerinin (air intakes) kargo havalandırma şaftlarından (cargo vent risers) uzağa yerleştirilmesi gerektiğini belirtir. Yaşam ve hizmet mahallerine giden tüm hava girişlerinin, gerektiğinde kapanabilmesi için kapatma cihazları (closing devices) ile donatılması gerekir.

Gaz taşıyıcıları, yangından korunma amacıyla sabit bir su püskürtme sistemi (fixed water spray system) ile donatılmıştır. Bu sistem, gemideki kritik alanları kapsar:

• Kargo tankı kubbeleri ve güverte üzerindeki açıkta kalan kargo tankı alanları (exposed cargo tank areas).
• Kargo manifold alanları.
• Kargo alanına bakan yaşam mahallerinin ön cephesi (can kurtarma filikaları ve toplanma istasyonları dahil).
• Kargo güvertesine bakan kargo kontrol odası bölmeleri (cargo control room bulkheads).

IGC Kodu (IGC Code), yangın koruma amaçlı sabit su püskürtme sistemleri için minimum su akış hızlarını şart koşar. Bu oranlar:

• Yatay yüzeyler için dakikada 10 litre/m² (10 litre/m² per minute for horizontal surfaces).
• Dikey yüzeyler için dakikada 4 litre/m² (4 litre/m² per minute for vertical surfaces) olmalıdır.

Sabit su püskürtme sistemlerine ek olarak, IGC Kodu, tüm gaz taşıyıcılarının kargo alanındaki yangınlarla mücadele edebilecek sabit bir kuru kimyevi toz tesisi (fixed dry powder installation) ile donatılmasını zorunlu kılar.

Kuru kimyevi toz tesisatında, güverte alanını kapsayacak şekilde en az iki el hortumu (handheld hoses) veya monitör/el hortumu hatlarının bir kombinasyonunun sağlanması gerekir.

Ayrıca, IGC Kodu, herhangi bir yükleme/boşaltma bağlantı alanını korumak için hem yerel hem de uzaktan aktive edilebilen bir monitörün (a monitor) takılmasını zorunlu kılar.

Kargo kapasitesi 1.000 m³'ten büyük (larger than 1,000 m³) olan gemiler için iki bağımsız, kendi kendine yeten kuru toz ünitesinin (two independent, self-contained dry powder units) bulunması gerekmektedir (1.000 m³'ten küçük gemiler için ise yalnızca bir ünite yeterlidir).

Kuru kimyevi toz tesisatı, yaygın olarak, toz kaplarının bitişiğindeki tüplerde depolanan azot basıncı (nitrogen pressure) ile aktive edilir.

Gaz taşıyıcılarının temel tasarım hedefleri, patlayıcı bir gaz atmosferinin oluşma olasılığını ortadan kaldırmak ve patlayıcı gaz atmosferlerinin meydana gelebileceği alanlardaki tutuşma kaynaklarını (sources of ignition) yok etmektir. Bu prensiplerin tamamen uygulanamadığı durumlarda ise, patlayıcı bir gaz atmosferi ile tutuşma kaynağının eş zamanlı bulunma olasılığını makul ölçülerde en aza indirmek için ekipman, sistemler ve prosedürler seçilip hazırlanır. Konsantrasyonları kargonun yanıcı aralığında (flammable range) olan kargo buharının oluşma olasılığı bulunan tüm alanlar tehlikeli alan (hazardous areas) olarak kabul edilmelidir.

Tehlikeli alan sınıflandırması (Hazardous area classification), patlayıcı gaz atmosferlerinin oluşabileceği ortamı analiz etme ve sınıflandırma yöntemidir. Temel amacı, bu ortamda güvenle kullanılabilecek ekipmanın, mevcut olacak yanıcı maddelerin özelliklerini (properties of the flammable materials) dikkate alarak doğru bir şekilde seçilmesini ve kurulmasını sağlamaktır. Bu sınıflandırma aynı zamanda sistem işletimi ve bakımı için güvenlik prosedürlerinin hazırlanmasına da olanak tanır.

Tehlikeli alanlar (Hazardous areas), patlayıcı gaz atmosferinin oluşum sıklığı ve olası süresi temel alınarak bölgelere (zones) ayrılır. IEC 60079-10-1 standardında yer alan temel tanımlar şunlardır:

• Patlayıcı Atmosfer (Explosive atmosphere): Atmosferik koşullar altında hava ile karışmış, gaz, buhar, toz, lif veya uçucu madde formundaki yanıcı maddelerin, tutuşma sonrasında kendi kendine devam eden alev yayılımına (self-sustaining flame propagation) izin veren karışımıdır.
• Patlayıcı Gaz Atmosferi (Explosive gas atmosphere): Yukarıdaki tanımın sadece gaz veya buhar formundaki yanıcı maddeler için olanıdır.

Konsantrasyonu üst yanıcılık limitinin (UFL) üzerinde olan bir karışım patlayıcı gaz atmosferi olmasa bile, kolayca bu hale gelebileceği için, alan sınıflandırma amaçları doğrultusunda genellikle patlayıcı gaz atmosferi olarak kabul edilmesi tavsiye edilir.

Bir tehlikeli alan (Hazardous area), patlayıcı bir gaz atmosferinin mevcut olduğu veya ekipmanın yapımı, kurulumu ve kullanımı için özel önlemler gerektiren miktarlarda mevcut olması beklenen alandır.

Birçok proses ekipmanının iç kısmı, normalde yanıcı bir atmosfer bulunmasa bile, içeri hava girme olasılığını hesaba katmak amacıyla yaygın olarak tehlikeli alan olarak kabul edilir. Ancak, inertleme (inerting) gibi özel kontrol yöntemlerinin kullanıldığı durumlarda, proses ekipmanının iç kısmının tehlikeli alan olarak sınıflandırılması gerekmeyebilir.

Tehlikeli alanlar, patlayıcı gaz atmosferinin oluşma sıklığına göre üç ana bölgeye ayrılır:

• Bölge 0 (Zone 0): Patlayıcı gaz atmosferinin sürekli, uzun periyotlar boyunca veya sıklıkla mevcut olduğu alandır. (Bu terimler, potansiyel patlayıcı atmosferin çok yüksek bir olasılığını tanımlar.)
• Bölge 1 (Zone 1): Patlayıcı gaz atmosferinin normal çalışma sırasında periyodik veya ara sıra oluşmasının muhtemel olduğu alandır.
• Bölge 2 (Zone 2): Patlayıcı gaz atmosferinin normal çalışma sırasında oluşmasının muhtemel olmadığı ancak oluşması durumunda yalnızca kısa bir süre var olacağı alandır.

Tehlikesiz Alan (Non-hazardous area / Safe area) ise, patlayıcı bir atmosferin, ekipmanın yapımı, kurulumu ve kullanımı için özel önlemler gerektirecek miktarlarda bulunmasının beklenmediği alandır.

Bölgenin boyutu (size of the zone), bir gaz/hava karışımının, hava ile seyreltilerek alt yanıcılık limitinin (LFL) altına düşmesinden önceki tahmini alan/mesafeye bağlıdır. Gaz veya buharın salım hızı ne kadar yüksek olursa, bölgenin kapsamı o kadar büyük olur. Salınım durduktan sonra ortaya çıkan yanıcı gaz veya buhar bulutunun boyutu ve süresi havalandırmadan (ventilation) etkilenebilir.

Genel bir ilke olarak, Bölge 0 ve Bölge 1 alanlarının sayısı ve kapsamı, tasarım veya uygun işletme prosedürleri ile en aza indirilir (minimised). Diğer bir deyişle, tesisler çoğunlukla Bölge 2 veya tehlikesiz alan (non-hazardous area) olarak kalacaktır. Proses ekipmanının tasarımı, işletimi ve konumu, anormal çalıştığı durumlarda bile atmosfere salınan yanıcı madde miktarını minimuma indirerek tehlikeli alanın kapsamını azaltmayı hedefler.

Toksik gazların yönetimi biraz daha karmaşıktır, çünkü IEC standardı toksik gazlara karşı önlem sağlamak amacıyla tasarlanmamıştır. Ancak, bir gazın hem toksik hem de yanıcı (both toxic and flammable) olduğu durumlarda, tehlikeli alan sınıflandırması, gazların birikebileceği yerleri işaret eder ve bu da, kargoya bağlı olarak, giriş ve/veya erişim için özel önlemler gerektirebilir. Havalandırmanın yeterli olduğu kapalı bir alanda, tehlikeler açık hava ile aynı şekilde ele alınabilir; bu durumda bölgeler kapalı alanın tamamını değil, potansiyel gaz salım kaynağı etrafında belirlenmiş yarıçaplara sahip bölgeler (zones of designated radii) olarak kabul edilir. Havalandırmanın daha da artırılmasıyla tehlikeli bölgelerin kapsamı azaltılabilir.

Havalandırma ve gaz algılamanın (gas detection) rollerini karıştırmamak önemlidir. Havalandırma, alanın normal ve öngörülebilir anormal koşullar altında tehlikesiz olarak kabul edilebilmesi için bir araçtır ve bu hizmetteki havalandırma sistemleri yüksek kullanılabilirlik (high availability) için tasarlanmalıdır.

Havalandırılmış koşullar altında gaz algılama, teorik olarak gerekli olmasa da, ek bir güvenlik katmanı (additional layer of safety) sağlar. IGC Kodu, gaz algılamanın "kargo muhafaza, elleçleme ve yardımcı sistemlerin bütünlüğünü izlemek (monitor the integrity of the cargo containment, cargo handling and ancillary systems)" amacıyla kurulmasını zorunlu kılar.

IGC Kodu (IGC Code), tüm gaz taşıyıcılarını taşıyabilecekleri kargoların tehlike derecesine (hazard rating) göre dört kategoriye ayırır: Tip 1G, 2G, 2PG ve 3G. Tehlike düzeyi en yüksek olan kargoları (örneğin klorin) taşıyan Tip 1G gemilerinde, kargo tankları yan cidardan en uzak mesafede yer almalı ve kapasiteleri sınırlandırılmış olmalıdır. Tehlikenin giderek azaldığı kargolar için (Tip 2G/2PG ve 3G) IGC Kodu, çarpışma veya karaya oturma durumunda hasara karşı hayatta kalma kabiliyetine (damage survival capability) ilişkin yapısal gereksinimleri giderek daha az katı (progressively less stringent) tutar.

IGC Kodu kapsamında, örneğin Tip A tanklara sahip tam soğutmalı bir gemi (fully-refrigerated ship) ve LPG taşımak üzere tasarlanmışsa, Kategori 2G gerekliliklerine uymak zorundadır. Buna karşın, Tip C tanklara sahip yarı basınçlı bir gemi (semi-pressurised ship) ise IGC Koduna göre 2G veya 2PG gerekliliklerine uyabilir. 2PG kategorisi, basınçlı kap (pressure vessel) tasarımının, hasar durumunda artan bir hayatta kalma kabiliyeti sağlaması gerçeğini hesaba katar.

Bir 2PG gemisi durumunda, Tip C basınçlı kapların IGC Kodu uyarınca en az 7 bar tasarım basıncına ve eksi 55°C (-55°C) 'den düşük olmayan bir tasarım sıcaklığına sahip olması ve maksimum tam boyunun (maximum length overall) 150 metreyi geçmemesi gerekir. İnşaat ve detaylı gereksinimler için her zaman IGC Kodu ve Klas Kuruluşu (Classification Society) kurallarına başvurulmalıdır.

Soğutmalı kargo tanklarına termal izolasyon (Thermal insulation) takılmasının iki temel amacı vardır:

1. Kargo tanklarına ısı akışını en aza indirmek ve böylece buharlaşmayı (boil-off) azaltmak.
2. Kargo tanklarının etrafındaki gemi yapısını, düşük sıcaklıkların etkilerinden korumak.

Gaz taşıyıcılarında kullanılacak izolasyon malzemeleri genellikle aşağıdaki ana özelliklere sahip olmalıdır:

• Düşük termal iletkenlik (Low thermal conductivity).
• Yük taşıma kabiliyeti (ability to bear loads).
• Mekanik hasara dayanıklılık (ability to withstand mechanical damage).
• Hafiflik (light weight).
• Kargo sıvısı veya buharından etkilenmeme özelliği.

İzolasyon sisteminin buhar sızdırmazlık özelliği (vapour sealing property), su veya su buharının içeri girmesini önlemede hayati öneme sahiptir. Nem girişi (Ingress of moisture), izolasyon verimliliğinin azalmasına yol açabilir; ilerleyen yoğunlaşma ve donma ise izolasyonda büyük mekanik hasara (extensive mechanical damage) neden olabilir. Bu nedenle, ambar alanlarında nem koşulları (humidity conditions) mümkün olduğunca düşük tutulur. İzolasyonu korumak için kullanılan yöntemlerden biri, tüm sistemi çevreleyen bir buhar bariyeri (vapour barrier) görevi gören folyo kaplama (foil skin) sağlamaktır.